Ιστορία και Πολιτισμός: Μέλι

Η αρχή της ελληνικής μελισσοκομίας εμφανίζεται στο απώτερο παρελθόν της μυθικής εποχής με αναφορά στους αρχαίους θεούς του Ολύμπου που τρέφονταν με νέκταρ κι αμβροσία, τα οποία ήταν προιόντα στενά συνδεδεμένα με το μέλι. Συνεπώς οι Έλληνες είχαν αντιληφθεί από πολύ νωρίς τη θρεπτική αξία του μελιού γι’αυτό και το θεωρούσαν θεική τροφή. Ωστόσο το αρχαιότερο πρόσωπο που εμφανίζεται στο χώρο της μελισσοκομίας είναι ο ημίθεος Αριστέος, γιός του θεού Δία και της νύμφης Κυρήνης, σημαντική μορφή της αρχαίας ελληνικής λατρείας ο οποίος ανατράφηκε κι αυτός με νέκταρ κι αμβροσία για να γίνει αθάνατος.



Η Νύμφη Μέλισσα που ανέθρεψε τον πατέρα του με μέλι και γάλα στο όρος Δίκτη της Κρήτης, του δίδαξε την τέχνη της μελισσοκομίας, την οποία με τη σειρά του δίδαξε στους ανθρώπους.

Περισσότερα στοιχεία ανακαλύπτουμε κατά τους ιστορικούς χρόνους όπου στο λογοτεχνικό έργο του Ομήρου “Οδύσσεια” γίνεται αναφορά στη σπονδή για τους θεούς από “μελίκρατον”, το εκλεκτό ποτό από μέλι και γάλα. Με τυρί, μέλι και οίνο η μάγισσα Κίρκη εσαγήνευσε τους συντρόφους του Οδυσσέα.

Η πρώτη αναφορά για τις κυψέλες των μελισσών της εποχής εκείνης γίνεται από τον Ησίοδο, για τους λεγόμενους «Σίμβλους». Στην Κρήτη κατά τις ανασκαφές στη Φαιστό ευρέθησαν πήλινες κυψέλες της Μινωικής εποχής γύρω στο 3.400 π.χ., καθώς και χρυσά κοσμήματα που αναπαριστάνουν μέλισσες που ευρέθησαν στις ανασκαφές της Κνωσσού. Ο Πυθαγόρας και όλοι όσοι ακολουθούσαν τη διδασκαλία του είχαν το μέλι ως κύρια τροφή, γνωρίζοντας επίσης τις αντισηπτικές, καθώς και τις ευεργετικές του ιδιότητες για την εξαφάνιση της κόπωσης, ενώ ο Ιπποκράτης πατέρας της Ιατρικής το συνιστούσε σε όλους τους ανθρώπους αλλά ιδιαίτερα στους ασθενείς.

Ο Θεόφραστος αναφέρει: «Για να μη γεράσω πίνω γάλα και μέλι».

Κάποτε ρώτησαν τον Δημόκριτο πώς μπορούν οι άνθρωποι να διατηρηθούν άνοσοι και μακρόβιοι και αποκρίθηκε: «Εξωτερικά να χρησιμοποιούν ελαιόλαδο στο σώμα, κι εσωτερικά μέλι».

Τα συγγράμματα του Αριστοτέλη αποτέλεσαν σπουδαίο σταθμό για τη μελισσοκομία τόσο της αρχαίας Ελλάδας, αλλά κι όλου του τότε πολιτισμένου κόσμου. Στη Σπάρτη παιδαγωγοί και εκπαιδευόμενοι ως στρατιώτες έφηβοι διαβιούσαν στον Ταΰγετο για ένα μήνα τρεφόμενοι αποκλειστικά με μέλι (μήνας του μέλιτος). Ο Αριστοτέλης αναφέρει με επιστημονικό τρόπο πολλές πληροφορίες για τις μέλισσες και το μέλι. Εισάγει δε λεπτομέρειες στο έργο του «Φυσικά» για την κυψέλη της εποχής εκείνης η οποία ονομαζόταν ανάστομο κοφίνι.

Η μεγάλη σημασία του όμως ως συντηρητικό, απολυμαντικό ή αντισηπτικό αποδεικνύεται από τη χρήση του στην ταρίχευση των νεκρών. Έτσι υπάρχουν αναφορές για την διατήρηση της σωρού του Πατρόκλου και του Αχιλλέα για 10 ημέρες σε μέλι, έως τη μεταφορά τους στα πατρώα εδάφη, ενώ για τη σωρό του Μ. Αλεξάνδρου, το χρονικό αυτό διάστημα είναι πολύ μεγαλύτερο, έως ότου να κατασκευαστεί η ‘αρμάμαξα’ και να διανύσει την απόσταση Βαβυλώνα – Αλεξάνδρεια, όπου θα ταφεί.

Η Κλεοπάτρα, Ελληνίδα βασίλισσα της Αιγύπτου, χρησιμοποιούσε το μέλι ως βασικό καλλυντικό της. Τέλος την εξέχουσα θέση που κατείχε το μέλι κι η δημιουργός του, η μέλισσα, στην οικονομία της αρχαίας Ελλάδας, αποδεικνύει αφ’ ενός η χρησιμοποίησή του ως μέσο ανταλλαγής προϊόντων ή πληρωμής φόρων,και αφ’ ετέρου η απεικόνιση της μέλισσας σε αρχαία ελληνικά νομίσματα.